Zespół abstynencyjny: objawy odstawienia alkoholu i kiedy 112

Czym jest zespół abstynencyjny

Brytyjski instytut NICE definiuje ostry zespół abstynencyjny jako fizyczne i psychiczne objawy, które mogą wystąpić, gdy ktoś nagle zmniejszy ilość wypijanego alkoholu po tym, jak wcześniej długo pił nadmiernie. Materiały PARPA, dziś udostępniane przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), opisują to podobnie: dolegliwości mogą pojawić się po przerwaniu intensywnego picia albo po gwałtownym obniżeniu ilości alkoholu.

NHS nazywa objawy odstawienne wprost znakiem, że organizm jest uzależniony od alkoholu, a KCPU wymienia zespół abstynencyjny wśród objawów, na podstawie których rozpoznaje się uzależnienie.

To coś innego niż kac. Kac pojawia się w następstwie wypicia zbyt dużej ilości alkoholu i według NIAAA mija z czasem. Zespół abstynencyjny dotyczy osób, których organizm jest już zależny od alkoholu. Część objawów jest podobna, dlatego różnice opisujemy też w tekście o kacu.

U kogo może wystąpić

Z definicji NICE wynika, że chodzi o osoby, które długo piły dużo, a potem nagle przestały albo mocno ograniczyły picie.

KCPU przypomina, że większość osób uzależnionych nie doświadcza ciężkich powikłań odstawienia. Od nas: nie da się samemu przewidzieć, czy tym razem przebieg będzie łagodny, dlatego ostrzeżenia przed nagłym odstawieniem warto brać do siebie także wtedy, gdy nie uważasz swojego uzależnienia za „ciężkie”.

Jeden z sygnałów opisuje KCPU: osoby uzależnione łagodzą dolegliwości odstawienne kolejnymi porcjami alkoholu albo lekami nasennymi i uspokajającymi. Picie, które ma przynieść ulgę w drżeniu czy niepokoju, to powód, żeby porozmawiać z lekarzem. Jeśli nie wiesz, czy Twoje picie to już problem, pomoże tekst o tym, jak rozpoznać problem z alkoholem.

Typowe objawy i ich przebieg

NHS wymienia wśród objawów odstawiennych:

• niepokój,
• problemy ze snem,
• nudności i wymioty,
• szybkie bicie serca, pocenie się i drżenie,
• omamy, czyli widzenie, słyszenie albo czucie rzeczy, których nie ma,
• splątanie,
• drgawki.

KCPU dodaje m.in. nadciśnienie, biegunki, rozszerzone źrenice, suchość błon śluzowych, drażliwość i lęk.

Przebieg w czasie według NHS: objawy zaczynają się w ciągu 6-12 godzin od ostatniego drinka i zwykle trwają 3-7 dni. Część z nich może się jednak utrzymywać nawet kilka miesięcy, zwłaszcza u osób, które piły dużo. KCPU pisze, że objawy po kilku dniach słabną i w końcu zanikają.

Objawy groźne: drgawki, omamy, majaczenie

Do ciężkich objawów odstawienia należą napady drgawkowe, omamy, splątanie i majaczenie drżenne (delirium tremens), potocznie „delirka”.

Broszura PARPA Alkohol - czy można pić bezpiecznie? (2019) podaje, że drgawkowe napady abstynencyjne, nazywane często „padaczką alkoholową”, występują u 5-15% osób uzależnionych po przerwaniu intensywnego picia. Majaczenie alkoholowe według tej samej broszury pojawia się u 5% osób uzależnionych w ciągu pierwszych 72 godzin od zaprzestania picia. Zaczyna się od niepokoju, lęku i bezsenności, potem dochodzą zaburzenia świadomości, brak orientacji co do miejsca i czasu, urojenia i omamy. Objawy nasilają się w nocy. Zwykle towarzyszy im ciężki stan fizyczny z wysoką gorączką i zaburzeniami elektrolitów, który może doprowadzić do niewydolności krążenia i zgonu. Taki stan trwa zazwyczaj kilka dni i wymaga leczenia w szpitalu.

NIAAA, amerykański instytut badań nad alkoholem, opisuje odstawienie alkoholu jako proces potencjalnie zagrażający życiu, który może wystąpić, gdy ktoś długo i dużo pijący nagle przestaje pić.

Kiedy dzwonić pod 112

Poniższa lista pochodzi z NHS. W Wielkiej Brytanii numer alarmowy to 999, w Polsce dzwoń pod 112. Według NHS trzeba natychmiast wezwać pomoc albo zgłosić się na oddział ratunkowy (w Polsce SOR), gdy po odstawieniu alkoholu ktoś ma ciężkie objawy, na przykład:

• wyraźne drżenie,
• nietypowy niepokój, rozdrażnienie albo zdenerwowanie,
• splątanie, np. brak wiedzy, jaki jest dzień,
• omamy, czyli widzenie, słyszenie albo czucie rzeczy, których nie ma,
• drgawki.

NHS dodaje dwie praktyczne wskazówki: nie jedź na oddział ratunkowy samodzielnie, tylko poproś kogoś o podwiezienie albo wezwij karetkę, i zabierz ze sobą leki, które przyjmujesz.

Dlaczego nie odstawiać nagle na własną rękę

Decyzja o przestaniu picia jest dobra. Chodzi o to, jak to zrobić bezpiecznie.

• NHS: nagłe odstawienie alkoholu u osoby uzależnionej może być bardzo niebezpieczne. Jeśli pojawiają się objawy odstawienne, trzeba zwrócić się po pomoc medyczną, zanim spróbuje się przestać pić.
• NIAAA: osoby z ciężkim zaburzeniem używania alkoholu mogą potrzebować pomocy medycznej przy odstawieniu alkoholu, a lekarz może przepisać leki, dzięki którym ten proces jest bezpieczniejszy i mniej uciążliwy.
• NICE (CG100, 1.1.1.4): osobom uzależnionym, które nie trafiają do szpitala, należy radzić, by unikały nagłego ograniczenia picia, bo może ono wywołać ciężkie objawy odstawienne.

Od nas: nie szukaj w internecie „domowego detoksu” ani sposobów na samodzielne złagodzenie objawów. O tym, czy i jakie leki są potrzebne, decyduje lekarz po zbadaniu. Leków odstawienia nie wymieniamy celowo.

NICE opisuje odstawienie alkoholu pod nadzorem medycznym, które może się odbywać w domu, w ramach opieki poza szpitalem albo w szpitalu. To nie jest samodzielne odstawienie: przebieg ocenia i prowadzi personel medyczny. NICE zaleca proponować przyjęcie do szpitala m.in. osobom, które mają drgawki lub majaczenie albo są zagrożone ich wystąpieniem, oraz rozważyć leczenie stacjonarne u osób z padaczką albo z drgawkami lub majaczeniem przy wcześniejszym odstawieniu (CG115). Niższy próg przyjęcia do szpitala NICE przewiduje m.in. dla osób słabych, z zaburzeniami poznawczymi, z wieloma chorobami, bez wsparcia bliskich, z trudnościami w uczeniu się oraz w wieku 16-17 lat (CG100, 1.1.1.3); osobom poniżej 16. roku życia zaleca proponować przyjęcie do szpitala (1.1.1.2). W leczeniu stacjonarnym niższy próg dotyczy według CG115 (1.3.4.6) także osób bezdomnych i starszych.

Gdzie szukać pomocy w Polsce

Stan nagły: 112 albo SOR. Drgawki, omamy i splątanie po odstawieniu alkoholu to według NHS sytuacje na numer alarmowy, tak samo jak utrata przytomności (NHS, Alcohol poisoning). Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej mówi, że w stanach nagłych świadczenia są udzielane bez wymaganego skierowania (art. 60).

Planowane odstawienie: lekarz. Zacznij od lekarza rodzinnego albo poradni leczenia uzależnień. Do poradni nie potrzebujesz skierowania (art. 57 ust. 2 pkt 11 lit. a ustawy o świadczeniach), co potwierdza też NFZ. Powiedz wprost, ile i jak długo pijesz. Tak jak radzi NICE, do czasu wizyty nie ograniczaj picia gwałtownie na własną rękę.

Oddział leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych („detoks”). Według broszury PARPA udostępnianej przez KCPU leczenie trwa tam do 10 dni, a jego celem jest jak najszybsze i najbezpieczniejsze ustąpienie objawów odstawiennych. Według tej samej broszury przyjęcie jest bezpłatne i wymaga skierowania. Zwolnienie ze skierowania z art. 57 ust. 2 pkt 11 ustawy o świadczeniach dotyczy ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych, czyli poradni, a nie leczenia szpitalnego. Zgodnie z art. 58 ustawy leczenie szpitalne odbywa się na podstawie skierowania lekarza, jeżeli cel leczenia nie może być osiągnięty przez leczenie ambulatoryjne. NFZ zaznacza, że skierowanie do szpitala może wystawić każdy lekarz, a broszura PARPA dodaje, że można je uzyskać u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w poradni leczenia uzależnień albo na izbie przyjęć szpitala, w którym działa taki oddział.

KCPU podkreśla, że detoks nie leczy uzależnienia. Po nim warto od razu zgłosić się do poradni albo na oddział z psychoterapią. Jak wygląda dalsze leczenie, opisujemy w tekście o leczeniu uzależnienia od alkoholu.

Gdy chodzi o bliską osobę

Jeśli ktoś bliski zapowiada, że „od jutra nie pije”, a pił codziennie albo ciągami, zachęć go do rozmowy z lekarzem przed odstawieniem. W pierwszych dniach po przerwaniu picia zwracaj uwagę na drżenie, splątanie, omamy i drgawki. Wtedy nie czekaj, aż minie, tylko dzwoń pod 112.