Porcja standardowa alkoholu: ile jej jest w piwie, winie i wódce

Czym jest porcja standardowa

Napoje alkoholowe różnią się mocą i objętością, ale każdy z nich zawiera ten sam związek: alkohol etylowy. Dla wątroby, mózgu i serca nie ma znaczenia, czy pochodzi z piwa, wina czy wódki. Liczy się to, ile gramów czystego alkoholu trafiło do organizmu.

Porcja standardowa to umowna miara, która ułatwia to liczenie. Według Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU, dawniej PARPA) w Europie przyjmuje się, że taka porcja zawiera 10 g czystego, stuprocentowego alkoholu. Zawiera ją mniej więcej:

• 250 ml piwa o mocy 5%,
• 100 ml wina o mocy 12%,
• 30 ml wódki o mocy 40%.

To konwencja z materiałów edukacyjnych, a nie definicja z ustawy. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości określa za to, co jest napojem alkoholowym: produkt przeznaczony do spożycia, w którym stężenie alkoholu przekracza 0,5% objętości.

Jak policzyć gramy alkoholu

Na każdej etykiecie jest moc napoju w procentach objętości. Z niej i z pojemności policzysz gramy czystego alkoholu:

gramy alkoholu = objętość w ml × moc w % ÷ 100 × 0,789

Liczba 0,789 to gęstość alkoholu etylowego w gramach na mililitr. Alkohol jest lżejszy od wody, dlatego 10 ml czystego alkoholu waży niecałe 8 g.

Przykład: półlitrowe piwo o mocy 5% to 500 × 5 ÷ 100 = 25 ml czystego alkoholu. Po pomnożeniu przez 0,789 wychodzi ok. 19,7 g, czyli prawie dokładnie dwie porcje standardowe.

Wartości z materiałów KCPU są zaokrąglone. Fizycznie 10 g alkoholu mieści się w ok. 253 ml piwa 5%, ok. 106 ml wina 12% i ok. 32 ml wódki 40%. Do codziennego liczenia te różnice nie mają znaczenia, ale dobrze wiedzieć, skąd się biorą.

Ile porcji jest w typowych napojach

Tabela pokazuje wyniki policzone wzorem powyżej i zaokrąglone. Moc konkretnego napoju może być inna, dlatego zawsze warto zerknąć na etykietę.

W drinku liczy się tylko alkohol. Sok, woda z gazem czy lód zmieniają smak i objętość, ale nie zmieniają liczby gramów.

Broszura KCPU podaje dla butelki wina ok. 7,5 porcji, a dla półlitrowej wódki ok. 17. To wynik uproszczenia, w którym 100 ml wina i 30 ml wódki liczy się jako równo jedną porcję. Po dokładnym przeliczeniu wychodzi nieco mniej, ale rząd wielkości jest ten sam.

Na co uważać przy liczeniu

Wielkość naczynia. W tabeli kieliszek wina ma 150 ml. W domu łatwo nalać więcej. Duży kieliszek z 250 ml wina 12% to już ok. 24 g alkoholu, czyli prawie dwie i pół porcji.

Moc napoju. Piwa różnią się mocą. To samo pół litra przy 5% daje ok. 2 porcje, a przy 7% prawie 3. Przy winach i nalewkach rozrzut bywa jeszcze większy.

Dolewanie. Gdy ktoś dolewa do niepełnego kieliszka, trudno policzyć, ile naprawdę zostało wypite. Łatwiej liczyć całe butelki i dzielić je przez liczbę osób albo nalewać do pustego naczynia.

Porcja to nie „jeden drink”. W barze i w domu drinki robi się z różną ilością wódki. Jeden drink może mieć niecałą porcję, a może mieć dwie.

Dlaczego warto liczyć porcje

Żeby wiedzieć, ile naprawdę się pije

Pamięć podpowiada zwykle „kilka piw” albo „trochę wina”. Porcje zamieniają te określenia na liczbę, którą można porównać z tygodnia na tydzień. Według WHO Europa nie ma ilości alkoholu obojętnej dla zdrowia, a bezpieczniej jest tym, im mniej się pije. Więcej piszemy o tym w tekście o tym, czy istnieje bezpieczna ilość alkoholu.

Żeby rzetelnie wypełnić test AUDIT

Test AUDIT, opracowany przez Światową Organizację Zdrowia, pyta wprost o porcje standardowe: ile ich wypijasz w typowym dniu picia i jak często zdarza się sześć lub więcej przy jednej okazji. Wersja polska KCPU przyjmuje, że porcja to 10 g alkoholu, jak w tym tekście. Bez przeliczenia łatwo zaniżyć wynik. Sam test znajdziesz na stronie test AUDIT.

Żeby oszacować stężenie alkoholu i czas trzeźwienia

Wzór Widmarka, którym szacuje się stężenie alkoholu we krwi, zaczyna się od gramów czystego alkoholu. Bez nich nie da się policzyć, ile promili może mieć dana osoba ani jak długo organizm będzie się go pozbywał. Średnio to ok. 0,15 promila na godzinę, a u kobiety o masie 60 kg to mniej więcej 5 g alkoholu na godzinę, czyli pół porcji. Szczegóły i przykłady są w tekście ile trwa trzeźwienie.

Żeby zobaczyć różnice między ludźmi

Ta sama liczba porcji daje u różnych osób różne stężenie. Znaczenie ma masa ciała i płeć: kobieta po tej samej dawce ma zwykle wyższe stężenie niż mężczyzna o tej samej masie. Porcje pozwalają porównać, ile kto wypił, a stężenie pokazuje, jak mocno to odczuje organizm.

Policz to w kalkulatorze

Jeśli nie chcesz liczyć na kartce, skorzystaj z kalkulatora porcji i promili. Wybierasz napoje, a kalkulator podaje gramy czystego alkoholu, liczbę porcji standardowych i orientacyjne stężenie we krwi. Wszystko liczy się w przeglądarce, nic nie trafia na serwer.

Pamiętaj, że to tylko szacunek oparty na średnich wartościach. Nie mówi, czy wolno usiąść za kierownicą. Po alkoholu nie prowadź.