Kobiety a alkohol: dlaczego ta sama dawka działa mocniej

Ta sama dawka, wyższe stężenie

Wypity alkohol rozkłada się w płynach ustrojowych. Dlatego o stężeniu alkoholu we krwi decyduje nie tylko to, ile się wypiło, ale też to, w jak dużej ilości płynów ten alkohol się rozłoży.

Broszura PARPA, dziś udostępniana przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, ujmuje to tak: kobiety mają mniejszą zawartość płynów ustrojowych w stosunku do masy ciała, przez co alkohol bardziej się stęża. Według tej broszury kobieta i mężczyzna o jednakowej masie ciała, którzy wypiją tyle samo porcji standardowych, mogą mieć stężenie alkoholu różne nawet o 40%, na niekorzyść kobiety.

Co pokazuje wzór Widmarka

Stężenie alkoholu we krwi szacuje się wzorem Widmarka:

stężenie (‰) = gramy alkoholu ÷ (masa ciała w kg × r)

Współczynnik r opisuje, jaka część ciała „przyjmuje” alkohol. W pracach Widmarka wynosi średnio 0,68 dla mężczyzn i 0,55 dla kobiet. Materiały KCPU używają wartości zaokrąglonych: 0,7 i 0,6.

Przykład: dwie osoby ważą po 70 kg i każda wypija dwie porcje standardowe, czyli 20 g czystego alkoholu, na przykład pół litra piwa 5%.

Różnica wynosi ok. 24%. U kobiety ta sama dawka przekracza próg 0,5‰, od którego polskie prawo mówi o stanie nietrzeźwości. U mężczyzny o tej samej masie zostaje poniżej niego. To szacunek na średnich wartościach: u konkretnej osoby współczynnik zależy od budowy ciała i może być wyższy albo niższy.

Do tego dochodzi masa ciała. Według broszury KCPU osoba lżejsza po tej samej ilości alkoholu osiąga wyższe stężenie. Jeśli kobieta pije z kimś, kto waży więcej, obie różnice się sumują.

Żołądek też ma znaczenie

Część alkoholu organizm rozkłada, zanim ten trafi do krwi, już w żołądku. Odpowiada za to enzym dehydrogenaza alkoholowa w błonie śluzowej żołądka.

W badaniu Frezzy i współpracowników, opublikowanym w 1990 roku w New England Journal of Medicine, porównano 20 mężczyzn i 23 kobiety. U kobiet, które nie były uzależnione od alkoholu, ten „pierwszy przebieg” rozkładu alkoholu wynosił 23%, a aktywność enzymu w żołądku 59% wartości zmierzonych u mężczyzn. Autorzy uznali, że może to przyczyniać się do wyższego stężenia alkoholu we krwi kobiet. To niewielkie badanie, ale jego wynik jest zgodny z tym, co piszą materiały KCPU: u mężczyzn część alkoholu rozkłada się już w żołądku.

A co z tempem trzeźwienia? W przeglądzie badań Jonesa z 2010 roku spadek stężenia alkoholu we krwi był u kobiet nieco szybszy niż u mężczyzn. Ta różnica jest niewielka i nie znosi tego, że kobieta zaczyna od wyższego stężenia. Więcej o tym, ile trwa rozkład alkoholu, piszemy w tekście ile trwa trzeźwienie.

Alkohol i rak piersi

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) uznała, że spożywanie alkoholu wywołuje raka piersi u kobiet. Alkohol jest w grupie 1 czynników rakotwórczych, razem z tytoniem i azbestem.

IARC opisuje zbiorczą analizę 53 badań, w których wzięło udział ponad 58 000 kobiet z rakiem piersi. Ryzyko rosło liniowo razem z ilością alkoholu: o ok. 7,1% na każde 10 g, czyli jedną porcję standardową, wypijaną codziennie. W tym samym miejscu IARC przytacza drugi szacunek, z brytyjskiego badania Million Women Study: 12% na każde 10 g dziennie.

Jak to rozumieć? To wzrost względny. Nie znaczy, że 7 na 100 kobiet pijących jedną porcję dziennie zachoruje. Znaczy, że ryzyko, które każda kobieta ma i tak, jest wyższe, a im więcej alkoholu, tym bardziej.

Wpływ niewielkich ilości widać też w liczbach. Według ekspertów WHO w The Lancet Public Health picie poniżej 20 g alkoholu dziennie wiązało się w Unii Europejskiej w 2017 roku z prawie 23 000 nowych nowotworów, a prawie połowę z nich, ok. 11 000, stanowił rak piersi. To dane dla picia poniżej 20 g dziennie. WHO Europa opisuje szerszą grupę i podaje, że picie, które nie spełnia definicji picia ciężkiego, odpowiada za większość raków piersi u kobiet wywołanych alkoholem, a największe obciążenie widać w krajach Unii Europejskiej.

Szerzej o tym, dlaczego WHO nie wskazuje ilości alkoholu bezpiecznej dla zdrowia, piszemy w tekście czy istnieje bezpieczna ilość alkoholu.

Ciąża

To jedyna sytuacja, w której zalecenie jest proste. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom pisze, że nie ma bezpiecznej ilości alkoholu, której wypicie nie naraża dziecka na spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD). Dlatego kobiety, które planują dziecko albo go oczekują, nie powinny pić alkoholu. Tylko całkowita abstynencja w ciąży eliminuje ryzyko FASD.

Więcej piszemy o tym w tekście alkohol w ciąży.

Uzależnienie: rzadziej, ale nie „męski problem”

Według badania EZOP II, omówionego w raporcie KCPU z 2023 roku, zaburzenia związane z alkoholem dotyczyły kiedykolwiek w życiu 13,1% mężczyzn i 2,1% kobiet w Polsce. Uzależnionych mężczyzn jest dziesięciokrotnie więcej niż kobiet.

Mniejsza liczba nie znaczy, że problem kobiet jest mniejszy dla nich samych. Autorzy cytowanego wyżej badania z 1990 roku przypominają, że kobiety są bardziej podatne na alkoholowe uszkodzenie wątroby, i że słabszy rozkład alkoholu w żołądku może zwiększać ich wrażliwość na ostre i przewlekłe skutki picia.

Co możesz zrobić

• Licz w gramach, nie w kieliszkach. Ta sama liczba porcji działa na różne osoby różnie. Kalkulator porcji i promili uwzględnia płeć i masę ciała.
• Nie dopasowuj tempa do towarzystwa. Dotrzymywanie kroku osobie cięższej albo mężczyźnie o tej samej masie oznacza wyższe stężenie.
• Sprawdź swój wzorzec picia. Dziesięć pytań testu AUDIT pokaże, czy picie mieści się w granicach niskiego ryzyka.