Kac: co się dzieje w organizmie i czy domowe sposoby pomagają

Czym jest kac

NIAAA, amerykański instytut badań nad alkoholem, opisuje kaca jako zestaw objawów, które pojawiają się w następstwie wypicia zbyt dużej ilości alkoholu. Typowe objawy to:

• zmęczenie i osłabienie,
• pragnienie,
• ból głowy i bóle mięśni,
• nudności i ból brzucha,
• zawroty głowy,
• nadwrażliwość na światło i dźwięk,
• niepokój i rozdrażnienie,
• pocenie się,
• podwyższone ciśnienie krwi.

Według NIAAA kac bywa różny u różnych osób, a ponieważ ludzie bardzo się różnią, trudno przewidzieć, po ilu drinkach się pojawi. Za każdym razem, gdy ktoś pije do stanu upojenia, następnego dnia może mieć kaca.

Objawy są najsilniejsze wtedy, gdy stężenie alkoholu we krwi wraca mniej więcej do zera. Mogą trwać 24 godziny albo dłużej.

Co może stać za objawami

NIAAA wymienia kilka czynników, które mogą przyczyniać się do kaca:

• Łagodne odwodnienie. Alkohol hamuje wydzielanie wazopresyny, hormonu, który daje nerkom sygnał, by zatrzymywały wodę. Dlatego po alkoholu częściej oddaje się mocz i traci więcej płynów. Łagodne odwodnienie prawdopodobnie przyczynia się do pragnienia, zmęczenia i bólu głowy.
• Zaburzony sen. Po alkoholu można szybciej zasnąć, ale sen jest poszatkowany, a ludzie zwykle budzą się wcześniej. To dokłada zmęczenia i obniża wydajność.
• Podrażnienie przewodu pokarmowego. Alkohol bezpośrednio drażni błonę śluzową żołądka i zwiększa wydzielanie kwasu, co może dawać nudności i dyskomfort.
• Stan zapalny. Alkohol nasila stan zapalny w organizmie. Stan zapalny odpowiada za złe samopoczucie w czasie choroby, więc według NIAAA może mieć udział także w objawach kaca.
• Aldehyd octowy. Przy rozkładzie alkoholu, głównie w wątrobie, powstaje aldehyd octowy, toksyczny i krótko żyjący produkt uboczny. Przyczynia się on do stanu zapalnego w wątrobie, trzustce, mózgu, przewodzie pokarmowym i innych narządach.
• „Mini-odstawienie”. W trakcie picia można czuć się spokojniej i swobodniej, ale mózg szybko dostosowuje się do tego działania. Gdy ono mija, można czuć się bardziej niespokojnie niż przed piciem.

Główną przyczyną kaca jest sam alkohol. NIAAA dodaje, że inne składniki napojów mogą przyczyniać się do objawów albo je nasilać. Chodzi m.in. o kongenery, czyli związki inne niż alkohol etylowy, które powstają podczas fermentacji i nadają napojom smak i zapach.

NIAAA uznaje za mit przekonanie, że na kaca wpływa kolejność picia różnych napojów. Na ogół im więcej alkoholu, tym gorszy kac, bez względu na rodzaj napoju czy ich łączenie.

Czy istnieje skuteczny środek na kaca

Pittler, Verster i Ernst (BMJ, 2005) szukali badań z losowym przydziałem uczestników, w których sprawdzano dowolny środek na zapobieganie kacowi albo jego leczenie. Z 15 potencjalnie pasujących badań kryteria spełniło 8. Każde dotyczyło innego środka, od leków po suplementy diety, i wszystkie prowadzono metodą podwójnie ślepej próby. Istotne różnice między grupami opisano tylko dla trzech środków. Wniosek autorów: nie ma przekonujących dowodów, że jakikolwiek środek, konwencjonalny czy z medycyny komplementarnej, skutecznie zapobiega kacowi albo go leczy. Najskuteczniejszym sposobem uniknięcia objawów kaca jest według nich abstynencja albo umiar.

Roberts i współpracownicy (Addiction, 2022) zebrali badania z grupą placebo prowadzone na zdrowych dorosłych, przeszukując bazy do 1 sierpnia 2021 r. Znaleźli 21 badań z 386 uczestnikami. Żadne dwa nie sprawdzały tego samego środka, więc wyników nie dało się połączyć w metaanalizie. Z powodu problemów metodologicznych i małej precyzji wszystkie wyniki dotyczące skuteczności oceniono w systemie GRADE jako dowody o bardzo niskiej jakości. Pojedyncze badania pokazały w porównaniu z placebo istotne statystycznie złagodzenie objawów dla siedmiu substancji. Autorzy podsumowują, że do zalecenia jakiegokolwiek środka dostępne są tylko dowody bardzo niskiej jakości. O trzech substancjach piszą jedynie, że najbardziej zasługują na dalsze badania. Od nas: 386 osób w 21 badaniach to średnio mniej niż 20 uczestników na badanie (ok. 18). Nie podajemy nazw badanych substancji, bo żaden z przeglądów nie uznał dowodów za wystarczające, by którąkolwiek zalecać.

Kawa, prysznic, elektrolity i „klin”

NIAAA pisze wprost, że żaden z wielu sposobów na kaca opisywanych w internecie i mediach społecznościowych nie ma naukowego potwierdzenia skuteczności. Jedynym lekarstwem jest czas. Organizm musi usunąć toksyczne produkty rozkładu alkoholu, uzupełnić płyny, zagoić podrażnione tkanki i przywrócić prawidłową pracę układu odpornościowego i mózgu. Powrotu mózgu do formy po alkoholu nie da się przyspieszyć: kawa, prysznic ani alkohol wypity następnego ranka nie wyleczą kaca.

Część osób sięga po napoje z elektrolitami, inne produkty, a nawet kroplówki, żeby wyrównać straty płynów. Według NIAAA badania nie wykazały związku między stopniem zaburzeń elektrolitowych a nasileniem kaca ani wpływu dodatkowych elektrolitów na to, jak kac przebiega. U większości ludzi równowaga elektrolitowa szybko wraca sama, gdy działanie alkoholu mija.

Poranny alkohol, czyli popularny „klin”, omawiamy w tekście o mitach o alkoholu.

Osobna sprawa to leki przeciwbólowe. NIAAA ostrzega, że niektóre popularne leki bez recepty w połączeniu z alkoholem mogą szkodzić wątrobie, a inne, podobnie jak alkohol, mogą zwiększać wydzielanie kwasu i drażnić żołądek. Instytut zaleca ostrożność przy ich stosowaniu przed piciem i po nim. Od nas: jeśli rozważasz jakikolwiek lek, zapytaj farmaceutę, jak ma się do alkoholu.

Kac a następny dzień: jazda i praca

Według NIAAA kac bywa nie tylko przykry, ale i niebezpieczny. W jego trakcie mogą być osłabione uwaga, podejmowanie decyzji i koordynacja ruchowa. Cierpi na tym zdolność do wykonywania ważnych zadań, takich jak prowadzenie samochodu, obsługa maszyn czy opieka nad innymi osobami.

Ile trwa usuwanie alkoholu z organizmu, liczymy w tekście ile trwa trzeźwienie. Polskie progi i kary za prowadzenie po piciu opisujemy w tekście alkohol za kierownicą. Od nas: kac i alkohol, który po nocy wciąż krąży we krwi, to dwie różne sprawy, ale rano mogą wystąpić razem.

Kiedy to może nie być kac

Poniższe informacje pochodzą z brytyjskiej publicznej służby zdrowia (NHS). W Wielkiej Brytanii numer alarmowy to 999, w Polsce dzwoń pod 112.

Objawy odstawienia. NHS pisze, że po przerwaniu albo ograniczeniu picia mogą pojawić się objawy odstawienne i że to znak uzależnienia organizmu od alkoholu. Należą do nich niepokój, problemy ze snem, nudności i wymioty, szybkie bicie serca, pocenie się i drżenie, omamy, splątanie oraz drgawki. Część z nich, jak niepokój, pocenie się czy nudności, występuje też przy zwykłym kacu. Poważny sygnał to według NHS wyraźne drżenie, splątanie, omamy albo drgawki po przerwaniu picia przez osobę uzależnioną. Zaczynają się w ciągu 6-12 godzin od ostatniego drinka i zwykle trwają 3-7 dni, choć część objawów, zwłaszcza przy intensywnym piciu, może utrzymywać się nawet kilka miesięcy. NHS podkreśla, że nagłe odstawienie alkoholu u osoby uzależnionej może być bardzo niebezpieczne i że przy objawach odstawiennych trzeba zwrócić się po pomoc medyczną, zanim spróbuje się przestać pić. Wśród sygnałów problemu z alkoholem NHS wymienia też potrzebę sięgnięcia po alkohol zaraz po przebudzeniu.

Według NHS trzeba natychmiast wezwać pomoc (w Polsce: 112) albo zgłosić się na oddział ratunkowy, a nie jechać tam samemu, gdy po odstawieniu alkoholu ktoś:

• wyraźnie drży,
• jest nietypowo niespokojny, rozdrażniony albo zdenerwowany,
• jest splątany, np. nie wie, jaki jest dzień,
• widzi, słyszy albo czuje rzeczy, których nie ma,
• ma drgawki.

Zatrucie alkoholem. NHS opisuje je jako stan, który może się rozwinąć, gdy pije się szybciej, niż organizm nadąża rozkładać alkohol. Objawy to m.in. splątanie, bełkotliwa mowa, brak koordynacji, wymioty, blada albo sinawa skóra, wolny lub nieregularny oddech, drgawki i utrata przytomności. NHS zaleca dzwonić pod numer alarmowy, gdy podejrzewasz u kogoś zatrucie alkoholem, gdy ktoś miał drgawki, stracił przytomność albo przestał oddychać.

Co z tego wynika

Przeglądy badań oceniają dowody na skuteczność jakiegokolwiek środka jako niewystarczające (2005) albo bardzo niskiej jakości (2022), a według NIAAA na kaca nie ma innego lekarstwa niż czas. Według NIAAA jedynym pewnym sposobem uniknięcia kaca jest niepicie alkoholu albo ograniczenie go do minimum. Kac może się pojawić po każdym piciu do stanu upojenia.