Ile trwa trzeźwienie? Tempo rozkładu alkoholu i obliczenia

Jak szybko organizm pozbywa się alkoholu

Alkohol rozkłada przede wszystkim wątroba. Enzym, który to robi, pracuje przy typowych stężeniach na pełnych obrotach, więc zwiększenie ilości alkoholu nie przyspiesza jego usuwania. Stężenie spada mniej więcej o tę samą wartość co godzinę.

Broszura PARPA, dziś udostępniana przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, podaje średnie tempo 0,15 promila na godzinę. Tę samą wartość jako dobrą średnią dla osób pijących umiarkowanie wskazuje przegląd badań Jonesa z 2010 roku. Ten przegląd pokazuje też rozrzut:

• po piciu na czczo stężenie spadało zwykle o 0,10-0,15‰ na godzinę,
• u osób, które jadły, zwykle o 0,15-0,20‰ na godzinę,
• u osób uzależnionych w trakcie detoksykacji nawet o 0,25-0,35‰ na godzinę.

Dla jednej osoby tempo może się więc różnić od średniej. Nie da się go jednak wyczuć ani zmierzyć „na oko”.

Ile to gramów na godzinę

Promile na godzinę łatwo przeliczyć na gramy alkoholu. Wystarczy pomnożyć tempo przez masę ciała i współczynnik Widmarka (średnio 0,55 dla kobiet i 0,68 dla mężczyzn):

• kobieta 60 kg: 0,15 × 0,55 × 60 ≈ 5 g na godzinę,
• mężczyzna 80 kg: 0,15 × 0,68 × 80 ≈ 8 g na godzinę.

Porcja standardowa to 10 g alkoholu, czyli na przykład 250 ml piwa 5%. Organizm potrzebuje zatem więcej niż godziny, żeby pozbyć się jednej porcji. U kobiety o masie 60 kg to mniej więcej dwie godziny.

Przykładowe obliczenia

Stężenie alkoholu można oszacować wzorem Widmarka: gramy alkoholu dzielimy przez masę ciała pomnożoną przez współczynnik r. Od wyniku odejmujemy tempo rozkładu za każdą godzinę od rozpoczęcia picia. Policzyliśmy to dla czterech sytuacji, zakładając, że cały alkohol został wypity szybko, w krótkim czasie.

Krótszy czas w każdej kolumnie odpowiada średniemu tempu 0,15‰ na godzinę, dłuższy wolniejszemu tempu 0,10‰ na godzinę, czyli dolnej granicy obserwowanej po piciu na czczo. Czas liczymy od rozpoczęcia picia.

Tabela pokazuje dwie rzeczy. Po pierwsze, dwie porcje, na przykład jedno duże piwo, to dla kobiety o masie 60 kg kilka godzin z alkoholem we krwi. Po drugie, podwojenie dawki mniej więcej podwaja czas trzeźwienia.

To tylko szacunek. W badaniu Maskella i Coopera z 2020 roku niepewność wyniku ze wzoru Widmarka wynosiła ok. 22% przy zmierzonej masie ciała i ok. 37% przy masie podanej „na oko”. Prawdziwe stężenie zależy też od posiłku, tempa picia, leków i stanu wątroby. Wynik z tabeli ani z kalkulatora nie jest dowodem trzeźwości. Swoje wartości możesz policzyć w kalkulatorze porcji i promili.

Mity o szybszym trzeźwieniu

Broszura KCPU pisze wprost: wbrew obiegowym opiniom żadne pokarmy, suplementy diety ani napoje nie są w stanie przyspieszyć trzeźwienia. Wymienia przy tym rosół, ruch na świeżym powietrzu, zimny prysznic i przyjmowanie mikroelementów.

Kawa

Kawa to napój jak każdy inny, więc nie skraca czasu, w którym alkohol znika z krwi. Może zmienić samopoczucie, ale stężenie alkoholu zostaje takie samo.

Zimny prysznic i świeże powietrze

Mogą na chwilę zmienić samopoczucie, ale wątroba nie pracuje przez to szybciej. Broszura KCPU wymienia oba sposoby wśród mitów.

Sen

Sen nie jest sposobem na wytrzeźwienie, tylko sposobem na przeczekanie. Alkohol znika w swoim tempie, niezależnie od tego, czy śpisz. Kłopot polega na tym, że po przebudzeniu łatwo uznać, że „już minęło”, bo minęła noc. Jeśli wieczór był długi, rano we krwi może zostać sporo alkoholu. O tym, jak alkohol wpływa na sam sen, piszemy w tekście alkohol a sen.

Jedzenie „na trzeźwienie”

Rosół czy tłuste śniadanie po imprezie nie wyciągają alkoholu z krwi. Przegląd Jonesa pokazuje co innego: u osób, które piły po posiłku, tempo spadku stężenia było nieco wyższe niż po piciu na czczo. To różnica rzędu kilku setnych promila na godzinę i dotyczy posiłku zjedzonego przed piciem, a nie „ratowania się” rano.

Poranek po imprezie

Polskie prawo nie pyta, o której się piło, tylko ile alkoholu jest w organizmie. Stan po użyciu alkoholu zaczyna się od 0,2‰ we krwi, a stan nietrzeźwości powyżej 0,5‰. Ustawa liczy przy tym stężenie, które alkohol w organizmie „wynosi lub do którego prowadzi”.

Przykład: kobieta o masie 60 kg wypija 6 porcji między 20:00 a północą. Szacunkowe stężenie szczytowe to ok. 1,8‰. O 7:00 rano, czyli 11 godzin od rozpoczęcia picia:

• przy średnim tempie 0,15‰ na godzinę zostaje ok. 0,17‰, tuż pod progiem stanu po użyciu alkoholu,
• przy wolniejszym tempie 0,10‰ na godzinę zostaje ok. 0,72‰, czyli stan nietrzeźwości.

Ta sama noc może więc skończyć się rano wynikiem w granicach normy albo przestępstwem za kierownicą, a z samopoczucia nie da się tego odróżnić. Broszura KCPU zwraca uwagę, że już przy 0,3-0,5‰ pojawia się brak zdolności do realistycznej oceny swojego stanu. Co grozi za jazdę w takim stanie, opisujemy w tekście alkohol za kierownicą.

Jeśli rano masz prowadzić, bezpieczny wybór jest jeden: nie pić wieczorem albo zostawić samochód. Jedynym wiarygodnym pomiarem jest badanie krwi albo atestowany alkomat.