Alkohol za kierownicą: progi, kary i przepadek auta w 2026

Dwa progi: stan po użyciu i stan nietrzeźwości

Progi określa ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 46).

Jedno sformułowanie w ustawie ma duże znaczenie praktyczne. Chodzi o zawartość alkoholu, która stężenie „wynosi lub do niego prowadzi”. Liczy się więc nie tylko to, co pokazuje alkomat w danej chwili, ale też alkohol, który jest już w organizmie i dopiero się wchłania.

Ile to w porcjach? To zależy od masy ciała, płci i czasu. Według wzoru Widmarka kobieta o masie 70 kg po dwóch porcjach standardowych, na przykład po półlitrowym piwie 5%, może mieć szacunkowo ok. 0,52‰, czyli więcej niż próg nietrzeźwości. Szczegóły są w tekście o tym, dlaczego kobiety mają po alkoholu wyższe stężenie. Bezpieczna liczba porcji przed jazdą to zero.

Stan po użyciu alkoholu: wykroczenie

Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu to wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. Grozi za nie:

• areszt (od 5 do 30 dni) albo grzywna nie niższa niż 2500 zł, przy czym za to wykroczenie grzywna może sięgnąć 30 000 zł,
• obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 6 miesięcy do 3 lat.

Kierowca, który w ciągu dwóch lat od prawomocnego ukarania popełni to samo wykroczenie ponownie, dostaje grzywnę co najmniej dwa razy wyższą od dolnej granicy, czyli nie niższą niż 5000 zł.

Stan nietrzeźwości: przestępstwo

Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości to przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Grozi za nie kara pozbawienia wolności do 3 lat. Do tego sąd orzeka obowiązkowo:

• zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata,
• świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł.

Surowiej karana jest recydywa (art. 178a § 4). Dotyczy osoby, która była już prawomocnie skazana za jazdę w stanie nietrzeźwości albo za niektóre inne przestępstwa drogowe popełnione po alkoholu, a także kogoś, kto prowadzi po pijanemu mimo sądowego zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Grozi wtedy od 3 miesięcy do 5 lat więzienia, świadczenie co najmniej 10 000 zł i zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Warunkowe zawieszenie kary jest w takiej sytuacji możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach.

Przepadek samochodu po zmianach z 29 stycznia 2026 r.

Tę część prawa zmieniono niedawno, dlatego wiele poradników w internecie jest nieaktualnych. Ustawa z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz.U. 2025 poz. 1872) weszła w życie 29 stycznia 2026 r. Uchyliła art. 178a § 5 Kodeksu karnego, który wcześniej regulował przepadek, i przeniosła te zasady do art. 44b.

Według obecnego brzmienia:

• przy co najmniej 1,5‰ we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu (albo zawartości alkoholu, która do takiego stężenia prowadzi) sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami (art. 44b § 1a),
• przy niższym stężeniu sąd może orzec przepadek, ale nie musi (art. 44b § 1).

Są dwie sytuacje, w których przepadku się nie orzeka (art. 44b § 5):

1. samochód w chwili przestępstwa nie był wyłączną własnością sprawcy, na przykład był współwłasnością albo należał do firmy leasingowej czy innej osoby,
2. przepadek nie jest możliwy albo celowy, na przykład dlatego, że sprawca sprzedał auto, stracił je albo zostało zniszczone lub znacznie uszkodzone.

W pierwszej sytuacji sąd orzeka, a w drugiej może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500 000 zł (art. 44b § 6).

Ta sama nowelizacja zmieniła Kodeks postępowania karnego: gdy za przestępstwo grozi obowiązkowy przepadek z art. 44b § 1a, policja tymczasowo zajmuje pojazd, którym sprawca jechał.

To opis przepisów, a nie porada prawna. W konkretnej sprawie rozstrzyga sąd, a pomóc może adwokat albo radca prawny.

Rower i inne pojazdy

Przepisy obejmują też pojazdy inne niż mechaniczne, na przykład rower. Dotyczą jazdy na drodze publicznej, w strefie zamieszkania i w strefie ruchu (art. 87 § 1a i § 2 Kodeksu wykroczeń):

W obu przypadkach to wykroczenie, a nie przestępstwo. Sąd może też orzec zakaz prowadzenia pojazdów innych niż mechaniczne. Górna granica grzywny wynosi tu 5000 zł, bo podwyższona granica 30 000 zł dotyczy tylko kierowców pojazdów mechanicznych.

Dlaczego „rano” też się liczy

Alkohol znika z krwi średnio w tempie ok. 0,15‰ na godzinę, a u części osób wolniej. Sen tego nie przyspiesza, podobnie jak kawa czy zimny prysznic, o czym piszemy w tekście mity o alkoholu. Po długim wieczorze rano we krwi może wciąż być tyle alkoholu, że jazda jest wykroczeniem albo przestępstwem. W tekście ile trwa trzeźwienie pokazujemy przykład: kobieta o masie 60 kg po 6 porcjach wypitych między 20:00 a północą o 7:00 rano może mieć od ok. 0,17‰ do ok. 0,72‰, zależnie od tempa rozkładu alkoholu.

Samopoczucie nie jest tu dobrym doradcą. Broszura KCPU opisuje, że już przy 0,3-0,5‰ pojawia się pogorszenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, zaburzenia widzenia i brak zdolności do realistycznej oceny swojego stanu. Do tego dochodzi niewyspanie: według przeglądu Roehrsa i Rotha alkohol w połączeniu z niedoborem snu nasila senność w ciągu dnia i pogarsza sprawność.

Stawka jest wysoka nie tylko dla kierowcy. Według WHO w 2019 roku na świecie w wypadkach drogowych związanych z alkoholem zginęło 298 000 osób, z czego 156 000 zmarło z powodu picia kogoś innego.

Co robić w praktyce

• Jeśli wiesz, że będziesz prowadzić, nie pij wcale.
• Jeśli pijesz wieczorem, zaplanuj poranek bez auta albo z dużym zapasem czasu.
• Nie opieraj decyzji na kalkulatorze ani na samopoczuciu. Kalkulator porcji i promili daje tylko szacunek. Wiarygodny pomiar to badanie krwi albo atestowany alkomat.
• Jeśli widzisz, że ktoś pijany wsiada za kierownicę, to zagrożenie życia na drodze: dzwoń na numer alarmowy 112.