Alkohol a wątroba: stłuszczenie, zapalenie, marskość

Dlaczego akurat wątroba

Wątroba to główne miejsce, w którym organizm rozkłada alkohol. Przegląd Osny i współpracowników, opublikowany w czasopiśmie amerykańskiego instytutu NIAAA, zwraca uwagę, że właśnie dlatego to ona ponosi największe szkody przy długotrwałym, intensywnym piciu.

Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) opisuje alkoholową chorobę wątroby jako uszkodzenie, które rozwija się przez miesiące lub lata picia zbyt dużych ilości alkoholu. Nie chodzi więc o jeden wieczór, tylko o to, co powtarza się tydzień po tygodniu. Ile alkoholu jest w konkretnym napoju, łatwiej ocenić, gdy liczy się w porcjach standardowych, a nie w kieliszkach czy butelkach.

Trzy etapy uszkodzenia

NHS dzieli alkoholową chorobę wątroby na trzy etapy. Przegląd Osny opisuje ten sam ciąg zmian, dodając między zapaleniem a marskością włóknienie.

Stłuszczenie wątroby

To najwcześniejsza i najczęstsza reakcja na intensywne picie. Według przeglądu Osny rozwija się u ponad 90% osób pijących problemowo, które przez długie lata piją 4-5 porcji dziennie. Chodzi o porcje amerykańskie, po ok. 14 g alkoholu, czyli łącznie ok. 56-70 g dziennie. W porcjach po 10 g, stosowanych w Polsce, to ok. 5,5-7 porcji.

Stłuszczenie zwykle niczego nie boli. Autorzy przeglądu piszą jednak, że gdy picie trwa, stłuszczona wątroba jest bardziej podatna na dalsze, poważniejsze zmiany.

Alkoholowe zapalenie wątroby i włóknienie

Na tym etapie stłuszczeniu towarzyszy stan zapalny, a uszkodzenie jest poważniejsze. NHS pisze, że wątroba może wtedy odzyskać sprawność tylko po części.

Włóknienie to reakcja podobna do gojenia rany: w wątrobie odkłada się tkanka łączna. Osna i współpracownicy opisują je jako proces odwracalny, który u części osób może całkowicie ustąpić, jeśli przestaną pić. Gdy picie trwa dalej, zdrową tkankę coraz bardziej zastępują blizny.

Marskość wątroby

To najcięższy etap. Wątroba jest trwale zbliznowaciała i może przestać prawidłowo pracować. NHS podaje, że tego uszkodzenia zwykle nie da się cofnąć, a leczenie ma spowolnić lub zatrzymać chorobę i zapobiegać powikłaniom.

Nie każda osoba, która dużo pije, dochodzi do tego etapu. Według przeglądu Osny zaawansowana choroba wątroby rozwija się u ok. 35% osób pijących problemowo. O tym, kto zachoruje, decydują też inne czynniki. NHS wymienia wśród nich:

• wcześniejszą chorobę wątroby, np. wirusowe zapalenie typu C,
• cukrzycę, zwłaszcza typu 2,
• nadwagę lub otyłość,
• choroby związane z alkoholem i uzależnienia w rodzinie.

Co się cofa po odstawieniu alkoholu

NHS pisze wprost: jeśli przestaniesz pić, wątroba często może się zregenerować. Dodaje też, że wczesna pomoc może zatrzymać pogłębianie się uszkodzeń, a późniejsze etapy trudniej leczyć.

• Stłuszczenie według NHS zwykle ustępuje po odstawieniu alkoholu. Przegląd Osny opisuje je jako stan odwracalny z dobrym rokowaniem.
• Zapalenie może się częściowo wycofać.
• Włóknienie u części osób może się cofnąć, jeśli picie ustanie.
• Marskości zwykle nie da się odwrócić, ale to nie znaczy, że niepicie nic nie daje. Przegląd Osny podaje, że abstynencja poprawia przeżywalność osób z marskością. NHS zaznacza też, że wiele osób z marskością może dobrze się czuć i żyć przez wiele lat.

Dlatego NHS podkreśla, że celem leczenia na każdym etapie jest zwykle całkowite zaprzestanie picia. Przegląd Osny nazywa abstynencję najskuteczniejszą terapią tej choroby.

Ważne: NHS ostrzega, że nagłe odstawienie alkoholu przez osobę, która regularnie pije dużo, może być bardzo niebezpieczne. Zanim spróbujesz przestać, porozmawiaj z lekarzem albo z poradnią leczenia uzależnień. Pomogą zrobić to bezpiecznie.

Dlaczego kobiety chorują szybciej

NHS podaje, że u kobiet alkoholowa choroba wątroby rozwija się szybciej i przy mniejszych ilościach alkoholu niż u mężczyzn.

Przegląd Osny wymienia dwa wyjaśnienia. Przy tej samej ilości wypitego alkoholu kobiety mają zwykle wyższe jego stężenie we krwi, bo ich organizm zawiera mniej wody. Kobiety mogą też słabiej rozkładać alkohol już w przewodzie pokarmowym, więc do wątroby trafia go więcej. Autorzy podają, że ciężkie postacie choroby przewiduje picie 40-80 g alkoholu dziennie u mężczyzn i 20-40 g u kobiet przez 10-12 lat. W porcjach po 10 g to 4-8 porcji dziennie u mężczyzn i 2-4 u kobiet.

Podobny obraz daje metaanaliza Roereckego i współpracowników z 2019 roku, która objęła dane ponad 2,6 mln osób. Porcję liczono w niej jako 12 g alkoholu.

• U kobiet już jedna porcja dziennie wiązała się z wyższym ryzykiem marskości niż u osób długotrwale niepijących. U mężczyzn tego nie zaobserwowano.
• Przy każdym poziomie picia ryzyko u kobiet było wyższe niż u mężczyzn, choć przedziały niepewności dla obu płci się nakładały, więc tej różnicy nie można uznać za pewną.
• Przy 7 lub więcej porcjach dziennie ryzyko marskości u kobiet było ok. 25 razy wyższe niż u kobiet długotrwale niepijących.

Autorzy zastrzegają, że badań było niewiele, a ich wyniki bardzo się różniły, więc liczby trzeba czytać ostrożnie. Kierunek jest jednak spójny z opisem NHS. Więcej o tym, jak alkohol działa na organizm kobiety, piszemy w tekście kobiety a alkohol.

Objawy, które pojawiają się późno

NHS zaznacza, że we wczesnych etapach choroba często nie daje żadnych objawów. Brak dolegliwości nie jest więc dowodem, że wątroba jest zdrowa.

Wczesne objawy, jeśli występują, są mało charakterystyczne:

• silne zmęczenie,
• mniejszy apetyt i chudnięcie bez odchudzania,
• nudności lub wymioty,
• ból albo dyskomfort w prawej górnej części brzucha.

Gdy uszkodzenie się pogłębia, mogą dojść:

• zażółcenie skóry lub białek oczu (żółtaczka),
• gorączka,
• powiększenie brzucha przez gromadzący się płyn, obrzęki nóg,
• drżenie rąk,
• krew w wymiotach (mogą wyglądać jak fusy od kawy) albo czarny stolec,
• splątanie, kłopoty z koncentracją i pamięcią.

Wymioty z krwią, czarny i lepki stolec, silny ból brzucha, duszność, nagłe splątanie albo trudność z utrzymaniem przytomności to według NHS sytuacje wymagające natychmiastowej pomocy. W Polsce dzwoń wtedy pod numer 112.

Jak lekarz sprawdza wątrobę

Jeśli martwi Cię wpływ picia na wątrobę, zacznij od lekarza rodzinnego. NHS opisuje, że lekarz najpierw pyta o picie i jego wpływ na codzienne życie, a potem może zlecić badania:

• badania krwi oceniające pracę wątroby,
• badania obrazowe, np. USG albo tomografię komputerową,
• czasem biopsję, czyli pobranie małego fragmentu wątroby do badania.

To lekarz decyduje, które badania są potrzebne i jak często je powtarzać. Rozmowa będzie łatwiejsza, gdy powiesz szczerze, ile i jak często pijesz. Jeśli trudno Ci to ocenić, pomoże test AUDIT. Gdy masz wrażenie, że picie wymyka się spod kontroli, przeczytaj też, jak rozpoznać problem z alkoholem.

Co z tego wynika

Wątroba długo pracuje bez skarg, a gdy pojawiają się wyraźne objawy, choroba bywa już zaawansowana. Z drugiej strony wczesne zmiany często się cofają. Dlatego lepiej przyjrzeć się swojemu piciu wcześniej, zanim wątroba sama da o sobie znać. Nie musisz robić tego w pojedynkę.