Współuzależnienie i DDA: gdy picie bliskiej osoby zmienia Ciebie

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) opisuje to tak: nadużywanie alkoholu przez jednego członka rodziny destabilizuje cały system rodzinny. Osoba pijąca coraz bardziej koncentruje się na alkoholu i wycofuje z obowiązków, a pozostali szukają sposobów, żeby przetrwać w ciągłym stresie i niepewności.

Te sposoby na początku wydają się rozsądne. Z czasem zaczynają rządzić życiem całej rodziny.

Czym jest współuzależnienie

W materiałach KCPU współuzależnienie to zespół nieprawidłowego przystosowania się do sytuacji problemowej, a nie choroba. KCPU zaznacza, że choć napisano o nim wiele książek, nie istnieje jako kategoria diagnostyczna w klasyfikacjach chorób. Specjaliści rozpoznają u części bliskich ostrą reakcję na stres, zaburzenia stresowe pourazowe albo, najczęściej, zaburzenia adaptacyjne.

To ważne rozróżnienie. Nazwa „współuzależnienie” nie oznacza, że coś jest z Tobą nie tak. Opisuje, co długotrwały stres robi z człowiekiem, który kocha kogoś pijącego.

Jak to wygląda na co dzień

Według KCPU osoba bliska:

• skupia myśli, uczucia i działania na piciu drugiej osoby,
• szuka usprawiedliwień i zaprzecza problemowi,
• ukrywa picie przed innymi,
• próbuje kontrolować picie: ogranicza okazje, wylewa alkohol, odmierza ilości, a czasem kupuje alkohol, żeby osoba pijąca nie wychodziła z domu,
• łagodzi konsekwencje picia: kłamie w jej imieniu, spłaca długi, dba o jej wizerunek,
• przejmuje obowiązki domowe, które osoba pijąca zaniedbuje.

KCPU nazywa to rozpinaniem nad osobą pijącą „parasola ochronnego”. I tu jest sedno: koncentrując się na ograniczaniu picia, bliscy nieświadomie biorą odpowiedzialność za funkcjonowanie osoby pijącej, a to w efekcie ułatwia jej dalsze picie.

Jakie ma skutki

Życie w długotrwałym stresie odbija się na zdrowiu. KCPU wymienia między innymi:

• zaburzenia psychosomatyczne i nerwicowe,
• chaos emocjonalny, huśtawkę nastrojów, stany lękowe i depresyjne, stałe napięcie,
• zagubienie, poczucie braku sensu, nierealistyczne oczekiwania,
• samotność i poczucie, że nie da się odejść,
• trudność w rozpoznawaniu własnych potrzeb i realizowaniu własnych planów,
• czasem sięganie po leki uspokajające i nasenne albo po alkohol.

Broszury KCPU dodają przewlekłe zmęczenie, złość i lęk o przyszłość u osoby, która przejęła wszystkie obowiązki, a także dolegliwości takie jak choroba wrzodowa czy nadciśnienie.

Co pomaga

KCPU streszcza to jednym zdaniem: rozwiązaniem jest zadbanie o siebie, a nie koncentracja na osobie pijącej. Brzmi egoistycznie, ale przypomina instrukcję z samolotu: maskę tlenową zakłada się najpierw sobie, a potem dziecku obok.

W praktyce zalecenia KCPU oznaczają:

• Nie odkładaj swojego życia do czasu, aż bliska osoba przestanie pić.
• Nie bierz na siebie winy. Jeśli słyszysz, że to przez Ciebie, to nieprawda.
• Wyznaczaj granice i nazywaj po imieniu to, co robi osoba pijąca.
• Przestań kryć. Nie usprawiedliwiaj jej, nie okłamuj innych. Pozwól jej ponosić konsekwencje picia.
• Przerwij tabu. Rozmawiaj o tym, co się dzieje, z dziećmi, rodziną, przyjaciółmi, specjalistami.
• Dotrzymuj zapowiedzianych decyzji i nie groź czymś, czego nie zamierzasz zrobić.
• Zadbaj o dzieci. Nie pozwól, żeby picie jednej osoby przesłoniło ich problemy, i nie wciągaj ich w konflikt.

Jeśli chcesz podjąć rozmowę z osobą pijącą, przeczytaj, jak rozmawiać z bliską osobą, która pije.

Pomoc dla Ciebie: bezpłatnie i bez skierowania

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej zwalnia ze skierowania do poradni osoby zgłaszające się z powodu współuzależnienia (art. 57 ust. 2 pkt 11 lit. b). Przepis obejmuje osoby spokrewnione lub niespokrewnione z osobą uzależnioną, które z nią mieszkają i wspólnie gospodarują, a także osoby, których stan psychiczny wynika z pozostawania w związku emocjonalnym z osobą uzależnioną.

KCPU podkreśla, że bliscy mogą poprawić jakość swojego życia i życia swoich dzieci niezależnie od tego, czy osoba pijąca podejmie leczenie. Większość placówek leczenia uzależnień ma ofertę terapii dla członków rodzin, a informacje przekazywane terapeutom są poufne. Coraz częściej prowadzi się też terapię par. Placówki znajdziesz na mapie KCPU.

Grupy wsparcia

• Al-Anon (al-anon.org.pl) - dla rodzin i przyjaciół osób pijących. Na stronie jest spis mityngów w Polsce, także spotkań internetowych.
• Alateen - część Grup Rodzinnych Al-Anon dla młodych ludzi żyjących w rodzinie z problemem alkoholowym.
• Al-Anon Dorosłe Dzieci - dla dorosłych, którzy wychowali się w rodzinie z problemem alkoholowym.
• Anonimowi Alkoholicy (aa.org.pl) - wspólnota dla osób, które same chcą przestać pić. AA wprost kieruje rodziny i przyjaciół do Al-Anon.

Dorosłe Dzieci Alkoholików (DDA)

KCPU pisze, że doświadczenia z dzieciństwa w rodzinie z problemem alkoholowym mogą utrwalić schematy zachowań i reakcji emocjonalnych, które w dorosłym życiu utrudniają zadowolenie i bliskie relacje. Ten zespół zaburzeń przystosowania w przeszłości określano terminem Dorosłe Dziecko Alkoholika (DDA), a dziś termin ten bywa używany potocznie.

Wśród trudności KCPU wymienia:

• zaniżoną samoocenę i silny lęk przed odrzuceniem,
• stałe napięcie emocjonalne i kłopot z odpoczynkiem,
• trudność w przeżywaniu przyjemności, nadwrażliwość na cierpienie,
• trudność w rozpoznawaniu uczuć, czasem „zamrożenie emocjonalne”,
• sztywne, zagrażające przekonania o sobie, innych i świecie,
• spychanie własnych potrzeb i gotowość spełniania oczekiwań innych,
• trudność we wchodzeniu w bliskie związki i lęk przed nowymi sytuacjami.

KCPU dodaje uczciwie: nie wszystkie osoby z takich rodzin doświadczają tych trudności w nasilonym stopniu. Większość radzi sobie dobrze, często bez pomocy specjalistów. Gdy jednak te cechy przeszkadzają w codziennym życiu, pomaga psychoterapia, którą oferuje część placówek leczenia uzależnień.

Jeśli dziś jesteś rodzicem i martwisz się, jak rozmawiać z własnym dzieckiem, zajrzyj do działu Ciąża, dzieci, nastolatki.

Gdy jest przemoc

KCPU pisze, że życiu z osobą nadużywającą alkoholu niejednokrotnie towarzyszą agresja i przemoc. Jeśli jej doświadczasz albo jesteś świadkiem, masz prawo do ochrony. Jak działa procedura „Niebieskie Karty” i co daje ustawa, opisujemy w tekście alkohol a przemoc domowa. W sytuacji zagrożenia dzwoń na 112. KCPU zachęca, żeby korzystać z pomocy policji, ośrodków pomocy społecznej i ośrodków interwencji kryzysowej.

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości wśród zadań własnych gminy wymienia udzielanie rodzinom z problemem alkoholowym pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą domową (art. 4¹ ust. 1 pkt 2). Informację o lokalnej pomocy dostaniesz w ośrodku pomocy społecznej i w gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Dzieci i nastolatki mogą dzwonić bezpłatnie i całodobowo pod 116 111 albo do Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12.