Jak odmówić alkoholu na weselu, w pracy i przy rodzinie

Powodów, żeby nie pić, jest mnóstwo: prowadzenie samochodu, leki, ciąża, trening, zdrowie, wiara, zła noc, zwykła niechęć. Żaden z nich nie musi być ogłaszany przy stole.

To też nie jest wybór egzotyczny. Według broszury PARPA wydanej przez KCPU abstynencję deklaruje kilkanaście procent dorosłych Polaków, częściej kobiety (26%) niż mężczyźni (10%). Przy każdym większym stole prawdopodobnie siedzi więc ktoś jeszcze, kto nie pije.

Twoje prawo do niepicia

Z perspektywy zdrowia odmowa nigdy nie jest błędem. WHO Europa w komunikacie z 2023 roku napisało wprost, że nie ma poziomu spożycia alkoholu, który byłby bezpieczny dla zdrowia, a im mniej się pije, tym bezpieczniej. Szerzej piszemy o tym w tekście czy istnieje bezpieczna ilość alkoholu.

Są też sytuacje, w których alkohol jest po prostu nie na miejscu. KCPU wymienia wśród nich ciążę i karmienie piersią, prowadzenie pojazdów, przyjmowanie leków wchodzących w reakcję z alkoholem, choroby wykluczające picie, pracę, naukę i opiekę nad dziećmi. O prawie i promilach przeczytasz w tekście alkohol za kierownicą.

Dwie techniki, które działają

Portal „Nie bo tak”, prowadzony na zlecenie KCPU, opisuje dwa proste sposoby radzenia sobie z presją. Choć pisany jest dla młodzieży, dorośli mogą z nich korzystać tak samo. Jak rozmawiać o presji rówieśników z własnym dzieckiem, opisujemy w tekście jak rozmawiać z nastolatkiem o alkoholu.

Zdarta płyta. Powtarzasz spokojnie swoje stanowisko tymi samymi lub podobnymi słowami, tak długo, aż druga strona zrozumie, że nie zmienisz zdania. Bez podnoszenia głosu, bez nowych argumentów, z którymi można dyskutować.

• Napij się z nami!
• Dziękuję, nie piję.
• No weź, jeden kieliszek.
• Dziękuję, nie piję.
• Ze mną się nie napijesz?
• Chętnie z Tobą posiedzę. Nie piję.

Fakt, uczucie, prośba (FUP). Gdy namawianie trwa, nazywasz fakt, mówisz, co czujesz, i prosisz o konkretne zachowanie: „Nie piję alkoholu. Denerwuje mnie, kiedy tak naciskacie. Proszę, uszanujcie to.”

Obie techniki można łączyć: najpierw kilka razy spokojna odmowa, a gdy to nie pomaga, jasny komunikat FUP. Jak każda umiejętność wymagają trochę praktyki. Za pierwszym razem możesz poczuć się niezręcznie i to jest normalne.

Kilka zasad, które ułatwiają odmowę

• Zdecyduj przed wyjściem z domu, nie przy stole. Decyzję podjętą wcześniej łatwiej utrzymać.
• Mów krótko i pewnie. Długie tłumaczenie zaprasza do dyskusji.
• Nie przepraszaj za to, że nie pijesz.
• Miej swój napój w ręku: wodę, sok, herbatę. Pełna szklanka rzadziej ściąga dolewkę.
• Zmień temat po odmowie. Pytanie o wakacje czy dzieci rozładowuje sytuację lepiej niż spór o alkohol.
• Znajdź sojusznika przy stole, kogoś, kto wie o Twojej decyzji i w razie czego Cię wesprze.
• Możesz wyjść wcześniej. Gdy atmosfera robi się coraz bardziej „zakrapiana”, nie musisz zostawać do końca.

Wesele

Na weselu presja bywa największa, bo toasty są częścią obyczaju. Toast można jednak wznieść czymkolwiek, a wstanie z kieliszkiem wody nie jest brakiem szacunku dla pary młodej.

Pomaga uprzedzić wcześniej gospodarzy albo osobę, przy której siedzisz. Jeśli prowadzisz samochód, powiedz to od razu: dla większości gości to argument nie do podważenia. A gdy ktoś nalega, sprawdza się zdarta płyta:

• „Dziękuję, piję sok. Zdrowie młodych!”
• „Prowadzę, więc dziś bez alkoholu.”
• „Nie piję, ale na parkiecie mnie nie zabraknie.”

Impreza firmowa i spotkania w pracy

W pracy wiele osób obawia się, że odmowa zostanie odebrana jako dystans albo brak lojalności. Relacje buduje rozmowa i obecność, a nie zawartość kieliszka. Możesz brać udział we wszystkim, tylko z innym napojem.

• „Dziękuję, dziś bez.”
• „Nie piję, ale chętnie wzniosę toast wodą.”
• „Jutro rano mam ważne spotkanie, zostaję przy kawie.”

Gdy namawia przełożony, zwykle wystarcza spokojna, uprzejma odmowa powtórzona raz czy dwa. Nikt nie powinien oceniać pracownika za to, czy pije.

Rodzinny obiad i święta

Najtrudniej odmawia się najbliższym, bo w grę wchodzą emocje, tradycja i dawne role. „U nas zawsze się piło”, „obrazisz dziadka”, „kiedyś się nie odmawiało”. Takie zdania bolą, ale nie zmieniają faktu, że decyzja należy do Ciebie.

• „Kocham was i dlatego chcę być dziś w pełni z wami.”
• „Nie piję. To nie jest nic przeciwko wam.”
• „Proszę, nie dolewaj mi. Wolę herbatę.”

Jeśli wiesz, że będzie trudno, porozmawiaj wcześniej z jedną osobą z rodziny, która Cię wesprze, i ustalcie, że pomoże zmienić temat.

Gdy nie pijesz, bo walczysz o trzeźwość

Dla osoby, która ogranicza picie albo utrzymuje abstynencję po leczeniu, odmowa nie jest kwestią towarzyską, tylko zdrowotną. Broszura KCPU o leczeniu opisuje, że w programach ograniczania picia uczy się między innymi radzenia sobie z presją społeczną. Pomaga plan: z kim idziesz, ile zostajesz, co mówisz, kiedy wychodzisz.

Jeśli czujesz, że sytuacje towarzyskie wystawiają Cię na próbę, możesz porozmawiać o tym z terapeutą w poradni leczenia uzależnień albo zadzwonić na telefon zaufania.

Gdy to Ty częstujesz

Odmowa jest łatwiejsza, gdy gospodarz jej nie utrudnia. Jeśli goście nie piją:

• przyjmij „nie” za pierwszym razem i nie dopytuj o powód,
• przygotuj napoje bezalkoholowe tak samo starannie jak resztę,
• nie komentuj, nie żartuj z niepijących i nie dolewaj „na próbę”.

Nie wiesz, z jakiego powodu ktoś odmawia. Może jest w ciąży i jeszcze o tym nie mówi, może bierze leki, a może od dwóch lat nie pije i każde namawianie jest dla niego ciężką próbą.