Opieka nad dzieckiem po alkoholu: bezpieczeństwo i prawo

Opieka nad dzieckiem nie kończy się wieczorem ani w weekend. Niemowlę budzi się w nocy, przedszkolak potrafi w kilka sekund wejść na parapet, a kąpiel wymaga pełnej uwagi. Dlatego pytanie „czy mogę wypić, gdy zajmuję się dzieckiem?” dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa, a dopiero potem prawa.

Upijanie się a czujność wobec dziecka

Brytyjska służba zdrowia NHS pisze na stronie o karmieniu piersią, że upijanie się, czyli w jej ujęciu ponad 6 brytyjskich jednostek alkoholu przy jednej okazji, może sprawić, że rodzic mniej dostrzega potrzeby dziecka. Jeśli taka sytuacja jest planowana, NHS radzi, by dzieckiem zajmowała się osoba dorosła, która nie piła żadnego alkoholu.

Od nas: najprostszy sposób to umówić się z góry, kto danego wieczoru pije, a kto zostaje przy dziecku całkowicie trzeźwy.

Sen z niemowlęciem

Tu zalecenia są najbardziej konkretne. NHS w tekście o karmieniu piersią pisze: nigdy nie dziel łóżka ani kanapy z dzieckiem, jeśli wypito jakikolwiek alkohol, bo jest to silnie związane z zespołem nagłej śmierci niemowlęcia (SIDS). Na stronie o SIDS NHS wymienia też wśród rzeczy, których nie robić:

• nie śpij z dzieckiem na kanapie ani w fotelu,
• nie dziel łóżka z dzieckiem, jeśli Ty lub Twój partner albo partnerka palicie, pijecie alkohol albo przyjmujecie narkotyki lub leki, po których jesteście senni.

Strona NHS o SIDS w części o wspólnym spaniu podaje osobno próg 2 lub więcej jednostek alkoholu, a strona o karmieniu piersią mówi o jakimkolwiek alkoholu. Opieramy się na ostrzejszym sformułowaniu, bo AAP również nie podaje progu.

Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) w wytycznych z 2022 roku zaleca, żeby niemowlę spało w tym samym pokoju co rodzice, ale nie w tym samym łóżku. Wśród zaleceń zmniejszających ryzyko SIDS wymienia unikanie narażenia dziecka na alkohol. W poradniku dla rodziców AAP pisze, że ryzyko śmierci niemowlęcia związanej ze snem jest ponad 10 razy wyższe, gdy dziecko śpi w jednym łóżku z osobą zmęczoną, po lekach utrudniających wybudzenie albo po alkoholu lub narkotykach (AAP podaje jedną zbiorczą liczbę dla tych okoliczności, nie osobną dla alkoholu). To dane i realia amerykańskie.

O alkoholu w czasie karmienia piersią piszemy osobno w tekście alkohol a karmienie piersią.

Kąpiel i woda

NHS radzi, by nigdy nie zostawiać niemowlęcia samego w wannie, nawet na sekundę, i nie pozwalać, by kąpiel niemowlęcia nadzorowały starsze dzieci. Niemowlę w każdym wieku powinno w kąpieli zawsze być pod nadzorem dorosłego.

Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) zalecają, by przy dzieciach w wodzie lub blisko niej, także przy wannie, stale i uważnie czuwała wyznaczona odpowiedzialna osoba dorosła. Według CDC dorośli pilnujący dzieci przy wodzie powinni unikać zajęć, które rozpraszają, takich jak czytanie, korzystanie z telefonu oraz picie alkoholu lub przyjmowanie narkotyków, bo tonięcie następuje szybko i cicho. To zalecenie amerykańskie. Od nas: taka sama ostrożność ma sens nad jeziorem, na basenie i w ogrodzie z brodzikiem.

Samochód

Przewożenie dziecka po alkoholu to przede wszystkim sprawa kierowcy. Progi i kary opisujemy w tekście alkohol za kierownicą. Od nas: nie wsiadaj z dzieckiem do auta, którego kierowca pił.

Co mówi polskie prawo

Przepisy, które omawiamy niżej, nie mówią, ile rodzic może wypić, zajmując się dzieckiem. Nie wspominają o alkoholu ani nie podają progu promili (progi promili dotyczą prowadzenia pojazdów, opisujemy je w tekście o jeździe po alkoholu). Mówią o obowiązku opieki i o narażeniu na niebezpieczeństwo.

Obowiązek rodziców. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że rodzice „obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka” (art. 96 § 1).

Kodeks karny, art. 160. Zgodnie z § 1: „Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Według § 2, „jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo”, grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli sprawca czynu z § 1 lub 2 „działa nieumyślnie”, grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (§ 3), a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (§ 5). Nie podlega karze sprawca, „który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo” (§ 4).

Kodeks wykroczeń, art. 106. „Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7 albo nad inną osobą niezdolną rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem, dopuszcza do jej przebywania w okolicznościach niebezpiecznych dla zdrowia człowieka, podlega karze grzywny albo karze nagany”.

Sąd opiekuńczy. Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi: „Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia” (art. 109 § 1). Może m.in. zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną lub poradnictwem albo poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego (art. 109 § 2 pkt 1 i 3). Katalog środków jest szerszy. Sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu (art. 570 Kodeksu postępowania cywilnego).

Czy któryś z tych przepisów ma zastosowanie w konkretnej sytuacji, oceniają policja, prokuratura i sąd na podstawie okoliczności. Ten tekst nie jest poradą prawną. W swojej sprawie warto porozmawiać z prawnikiem.

Co może zrobić drugi rodzic albo świadek

Gdy dziecku grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, dzwoń na 112. Od nas: dotyczy to np. sytuacji, gdy osoba po alkoholu chce odjechać z dzieckiem samochodem.

Gdy chodzi o powtarzającą się sytuację, Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że „każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu, obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy” (art. 572 § 1). Obowiązek ten ciąży przede wszystkim m.in. na policji, placówkach oświatowych i opiekunach społecznych (§ 2). Osoba, która zawiadomiła sąd, może poprosić o informację, czy postępowanie wszczęto (§ 3).

Gdy w domu jest przemoc, możesz zadzwonić na Niebieską Linię 800 120 002 (całą dobę, bezpłatnie, także dla świadków). Procedurę „Niebieskie Karty” opisujemy w tekście alkohol a przemoc domowa.

Gdy martwisz się piciem bliskiej osoby, możesz zacząć od rozmowy z Telefonem Zaufania „Uzależnienia” 800 199 990. Działa codziennie 16-21 i przyjmuje także bliskich. Jak wspierać samo dziecko, piszemy w tekście dziecko w rodzinie z problemem alkoholowym.

Od nas: jeśli to Ty zauważasz, że alkohol coraz częściej pojawia się w czasie, gdy zajmujesz się dzieckiem, to dobry moment, żeby się zatrzymać. Nie musisz robić tego w pojedynkę.