Nastolatek idzie na imprezę: jak przygotować się przed wyjściem

Osiemnastka kolegi, studniówka, domówka u znajomych. To okazje, na których alkohol bywa obecny, a rodzic nie ma wpływu na to, co dzieje się w trakcie. Ma za to wpływ wcześniej. O samej rozmowie o alkoholu piszemy w tekście jak rozmawiać z nastolatkiem o alkoholu. Tutaj skupiamy się na konkretnym wieczorze.

Co ustalić przed wyjściem

Joanna Sakowska w broszurze wydanej w ramach konkursu Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) radzi, by przed imprezą:

• dowiedzieć się, gdzie dziecko będzie, i znać adres,
• ustalić nieprzekraczalną godzinę powrotu (autorka proponuje 23-24),
• porozmawiać z rodzicami osoby zapraszającej, bo to oni pod Twoją nieobecność sprawują opiekę nad młodzieżą.

Sakowska przypomina, że wyjście na imprezę to przywilej, który można cofnąć, gdy nastolatek nie przestrzega zasad. Jednocześnie ostrzega przed telefonami co pół godziny w stylu „Tak bardzo się o ciebie boję, że muszę zadzwonić”. Nazywa to szantażem emocjonalnym. Dzwoń, gdy masz prawdziwy powód do niepokoju, np. spóźnienie dłuższe niż pół godziny. Zamiast tego proponuje powiedzieć wprost: ufam ci, kocham cię, trochę się boję, więc uważaj na siebie i w razie czego dzwoń.

Amerykański instytut NIAAA radzi współpracować z innymi rodzicami, żeby wiedzieć, gdzie młodzież się spotyka i co robi. Zasady warto ustalić wcześnie i konsekwentnie ich pilnować.

Gdy to Ty organizujesz osiemnastkę

Jeśli impreza odbywa się u Ciebie, a wśród gości są osoby poniżej 18 lat, pamiętaj o dwóch rzeczach. Po pierwsze, prawo zabrania podawania im alkoholu (o tym niżej). Po drugie, NIAAA wymienia zapewnianie alkoholu przez rodziców, np. na imprezy, na które nastolatki chodzą albo które same organizują, jako bezpośredni czynnik ryzyka nadużywania alkoholu.

„Zadzwoń, przyjadę”

Sakowska pisze, że młodzież potrzebuje pewności, że zawsze, zwłaszcza w trudnych sytuacjach, może liczyć na pomoc rodziców. Radzi też nie zaczynać rozmowy z dzieckiem, które jest pod wpływem alkoholu, nawet niewielkim, tylko zapowiedzieć, że porozmawiacie jutro.

Od nas: z tych dwóch rad wynika prosta umowa, którą warto zawrzeć przed pierwszą imprezą. Brzmi mniej więcej tak: „Jeśli zrobi się niebezpiecznie, ktoś Ci się źle poczuje albo nie masz jak bezpiecznie wrócić, dzwoń o każdej porze. Przyjadę. W samochodzie nie będzie przesłuchania, porozmawiamy jutro”. To nie znaczy, że nie będzie rozmowy ani konsekwencji za złamanie zasad. Chodzi o to, żeby lęk przed awanturą nie był powodem, dla którego nastolatek nie zadzwoni po pomoc dla siebie albo dla kolegi.

Jeśli mimo to dziecko wróci pijane, co robić tej nocy i następnego dnia, opisujemy w tekście nastolatek wrócił pijany.

Gdy ktoś obok jest bardzo pijany

Na imprezie to często nie rodzic, tylko nastolatek jest pierwszą osobą, która widzi, że z kimś dzieje się coś złego. Dlatego warto przed wyjściem przejść z dzieckiem przez podstawowe zasady. Opieramy się na zaleceniach brytyjskiej publicznej służby zdrowia NHS i amerykańskiego NIAAA.

NHS radzi dzwonić po pomoc, gdy podejrzewasz zatrucie alkoholem, gdy ktoś miał drgawki, stracił przytomność albo przestał oddychać. W Wielkiej Brytanii to numer 999, w Polsce 112. NIAAA dodaje: nie czekaj, aż wystąpią wszystkie objawy, i pamiętaj, że osoba, która „odpłynęła”, może umrzeć.

Do przyjazdu pomocy:

• Nie zostawiaj tej osoby samej. NHS pisze, że może zakrztusić się wymiocinami albo przestać oddychać. NIAAA dodaje ryzyko urazu przy upadku.
• Przytomną posadź, a nieprzytomną ułóż w pozycji bocznej i sprawdzaj, czy prawidłowo oddycha (NHS). Według NIAAA osoba wymiotująca powinna pochylić się do przodu.
• Nie dawaj więcej alkoholu, kawy ani jedzenia, nie wkładaj pod zimny prysznic i nie prowokuj wymiotów (NHS). NIAAA ostrzega, że zimny prysznic, kawa i chodzenie nie odwracają skutków zatrucia.
• Nie zakładaj, że „prześpi się i będzie dobrze”. Według NIAAA stężenie alkoholu we krwi może rosnąć jeszcze po zakończeniu picia.

Nastolatkowi warto powiedzieć wprost: wezwanie pomocy dla kolegi to nie donos. Objawy zatrucia i to, dlaczego jeden wieczór dużego picia jest groźny, opisujemy w tekście o upijaniu się.

Napoje z dosypaną substancją

Brytyjskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (Home Office) w poradniku z 2023 roku nazywa spiking, czyli dosypywanie substancji do napojów, przestępstwem (to opis prawa brytyjskiego, nie polskiego) i wymienia sygnały, na które warto uważać u siebie i u osoby obok:

• splątanie i dezorientacja,
• nudności i wymioty,
• halucynacje i paranoja,
• zaburzenia koordynacji i widzenia,
• trudność z wyraźnym komunikowaniem się,
• luki w pamięci.

Kto źle się poczuje, powinien jak najszybciej wezwać pomoc medyczną (w Polsce 112) i poprosić o pomoc osoby, z którymi jest. Jeśli ktoś widzi, jak komuś dosypuje się czegoś do napoju, powinien powiedzieć o tym tej osobie, żeby tego nie piła. Koleżanki czy kolegi, który mógł zostać odurzony, nie należy zostawiać samego.

Home Office podkreśla też, że winny jest sprawca, a nie osoba, której dosypano substancję. Warto to powiedzieć nastolatkowi, żeby wstyd nie powstrzymał go przed szukaniem pomocy.

Powrót z kierowcą, który pił

Ulotka o presji rówieśniczej, udostępniona przez KCPU, jako przykład groźnego wpływu grupy podaje namawianie do przejażdżki samochodem z nietrzeźwym kierowcą. Zaznacza też, że imprezy mogą sprzyjać ryzykownym decyzjom, a nastolatkowi, który nie chce pić, może być trudno odmówić w grupie pijących rówieśników.

Od nas: ustalcie przed wyjściem, że dziecko nie wsiada do auta z kierowcą, który pił, nawet „tylko piwo”, i że w takiej sytuacji dzwoni po Ciebie. Ulotka proponuje przećwiczyć odmowę według wzoru: stanowcze „nie” + powód + alternatywa. Kary dla kierowców opisujemy w tekście alkohol za kierownicą.

Co mówi prawo

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości zabrania sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18 (art. 15 ust. 1 pkt 2). Brzmienie przepisu nie ogranicza się do sklepów i lokali. Art. 43 ust. 1 przewiduje grzywnę dla tego, kto sprzedaje lub podaje alkohol wtedy, gdy jest to zabronione.

Kodeks karny w art. 208 opisuje osobno przestępstwo rozpijania małoletniego: przez dostarczanie mu napoju alkoholowego, ułatwianie spożycia lub nakłanianie do picia. Grozi za nie grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Warto, żeby wiedział o tym także nastolatek, który skończył już 18 lat i kupuje alkohol na osiemnastkę, na której są młodsi znajomi. Czy w konkretnej sytuacji doszło do naruszenia tych przepisów i z jakim skutkiem, rozstrzyga sąd.

A studniówka?

Ustawa zabrania sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych na terenie szkół oraz innych zakładów i placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych i domów studenckich (art. 14 ust. 1 pkt 1). Studniówka może odbywać się w szkole albo w wynajętej sali, więc zapytaj wychowawcę lub komitet rodzicielski, gdzie będzie i jakie zasady ustalono. Zakaz z art. 15, dotyczący osób do lat 18, nie zawiera wyłączenia ze względu na miejsce.